Önemli Notlar
ABD’de iş yeri açma sürecinde yasal ve finansal güvenliğiniz için bilmeniz gereken kritik noktalar:
- Önce Zoning, Sonra İmza: Beğendiğiniz dükkanın “Zoning” (İmar) durumu yapacağınız işe uygun değilse, kira sözleşmesi imzalamak büyük bir hatadır.
- C.O. Belgesi Hayatidir: “Certificate of Occupancy” (İskan), binanın güvenli ve kullanıma hazır olduğunu kanıtlar; bu belge olmadan sigorta yaptıramaz ve işletme ruhsatı alamazsınız.
- İzinler Yereldir: Kurallar eyaletten eyalete değil, şehirden şehre (hatta County’den County’ye) değişir.
- Tadilat Maliyetleri: Eski bir işletmeyi devralmak, her zaman “hazır kurulu düzen” demek değildir; yeni yasalar (Grandfathering kuralının bitmesi) ağır tadilatlar gerektirebilir.
- Profesyonel Destek: Kira kontratına “Ruhsat alamazsam sözleşme iptal olur” (Contingency Clause) maddesi ekletmek hayati bir korumadır.
Amerika’da iş yeri açmak, dikkatli planlama ve hazırlık gerektiren önemli bir süreçtir ve yasal olarak faaliyet gösterebilmek için çeşitli izin ve onay süreçlerinden geçmek gerekir. Her eyalet ve yerel yönetim kendi düzenlemelerine sahip olduğundan, doğru belgeleri almak hem yasal uyum hem de güvenli işletme faaliyeti açısından büyük önem taşır.
Amerika’da iş yeri açmak için ilk ve en önemli adım satın alacağınız ya da kiralayacağınız iş yerinin Zoning (İmar) ve C.O. (Certificate of Occupancy – İskan) süreçlerini kontrol etmektir. Çünkü yapacağınız iş için mükemmel görünen o bina, yasal olarak o işi yapmanıza izin vermiyor olabilir. Bir mülkü kiralamadan veya satın almadan önce, belediyenin o bölge için belirlediği kurallara (Zoning) ve binanın mevcut kullanım izninin (C.O.) yapacağınız işe uygun olup olmadığına bakmazsanız, binlerce dolarlık tadilat masrafı veya hiç açamama riskiyle karşı karşıya kalabilirsiniz.
1. İmar ve İskan (Zoning, C.O.)
Yukarıda da bahsettiğimiz gibi iskan ve imar bir iş yeri açarken göz önünde bulundurulması gereken en önemli 2 faktördür.
Bu iki kavram, teknik ve hukuki açıdan farklı yükümlülükler doğurmakta olup, işletme ruhsatı (Business License) alabilmek için her ikisinin de yürürlükteki mevzuata tam uyumluluğu şarttır.
Zoning (İmar): Zoning, yerel yönetimlerin şehir planlaması kapsamında arazilerin kullanım amacını belirlediği yasal çerçevedir. Bir bölgenin “Konut” (Residential), “Ticari” (Commercial) veya “Sanayi” (Industrial) alanı olarak sınıflandırılmasını ifade eder. Kiralanması veya satın alınması planlanan taşınmazın fiziksel özellikleri işin niteliğine uygun olsa dahi, bulunduğu bölgenin imar durumu (Zoning) yapılacak ticari faaliyete izin vermelidir.
C.O. (Certificate of Occupancy – İskan): Zoning, faaliyetin “nerede” yapılabileceğini belirlerken; C.O., binanın teknik ve güvenlik standartları açısından “hangi amaçla” kullanılabileceğini tescil eder. Bu belge, yapının yangın yönetmeliği, sağlık standartları ve bina kodlarına (building codes) uygunluğunu kanıtlar.
Bir taşınmazın daha önce ticari amaçla kullanılmış olması, yeni işletme için de uygun olduğu anlamına gelmemektedir. Örneğin; daha önce “Perakende Satış” (Retail) koduyla faaliyet gösteren bir mağazanın, “Restoran” (Food Service) olarak işletilmek istenmesi durumunda mevcut C.O. belgesi geçersiz kalacaktır. Bu durumda belediye; yağ tutucular, havalandırma sistemleri veya yangın çıkışları gibi maliyetli yapısal değişiklikler talep edebilir.
Türk müvekkillerimizin en sık yaptığı hata, bürokratik süreçler tamamlanmadan bağlayıcı kira sözleşmelerine imza atmaktır. ABD gayrimenkul hukukunda “Commercial Lease” (Ticari Kira) sözleşmeleri kiracı için çok ağırdır.
Avukatınız aracılığıyla sözleşmeye mutlaka “Zoning/Permit Contingency” maddesi ekletin. Bu madde, belediyeden gerekli izinleri alamamanız durumunda, kira sözleşmesini cezasız feshetme hakkı tanır.
2. İşyeri Ruhsatı (Business License)
ABD’de faaliyet gösterecek çoğu işletmenin öncelikle bulunduğu şehir veya county tarafından verilen bir iş yeri ruhsatı alması gerekir. Bu lisans, işletmenizin yasal olarak o bölgede faaliyet göstermesine olanak tanır.
Başvuru genellikle City Hall (Belediye Binası) veya County Clerk’s Office üzerinden yapılır. Başvuruda iş yeri adresi, faaliyet alanı ve kira sözleşmesi gibi belgeler istenir. Her şehirde yenileme periyodu farklıdır; genellikle yıllık ya da iki yılda bir güncellenmesi istenir.
ABD’de İş Yeri Açılış Süreci
| Adımlar | Terim | Tahmini Süre | Kritik Not |
|---|---|---|---|
| 1. Adres & İmar Kontrolü | Zoning Check | 1-2 Hafta | Kira kontratını imzalamadan önce yapılmalıdır. |
| 2. Şirket Kurulumu & EIN | Incorporation / EIN | 1 Hafta – 1.5 Ay | SSN yoksa EIN 1.5 ayı bulabilir. Eyaletten eyalete değişiklik göstermekle birlikte şirket onayı 3-7 iş günü sürebilir. |
| 3. Kira Sözleşmesi | Lease Agreement | 2-6 Hafta | Mutlaka “Contingency Clause” ekletin. |
| 4. Yapı Ruhsatı | Building Permit | 1-3 Ay | Tadilat varsa mimari onay zaman alır. |
| 5. İşletme Ruhsatı | Business License | 2-4 Hafta | Konuma göre City Hall, County Clerk veya Eyalet makamına başvurulur. |
| 6. Denetimler | Inspections | 2-6 Hafta | Özellikle Sağlık ve Yangın (Fire) denetimleri süreci uzatabilir. |
3. İtfaiye İzni (Fire Department Permit)
İşyerinin yangın güvenliği standartlarına uygunluğu, açılış öncesinde İtfaiye Departmanı tarafından denetlenir. Bu izin, özellikle restoran, üretim tesisi, atölye veya depo gibi faaliyet alanları için zorunludur.
Denetim sırasında kontrol edilen başlıca unsurlar:
- Yangın söndürücü sistemleri,
- Acil çıkış yönlendirmeleri,
- Elektrik tesisatının uygunluğu,
- Yangın alarmları ve tahliye planlarıdır.
Bu izin olmadan iş yeri açmak cezai yaptırım ve faaliyet durdurma riski doğurabilir.
4. Sağlık İzni (Health Department Permit)
Gıda, kozmetik, sağlık veya kişisel bakım alanlarında faaliyet gösteren işletmeler için Sağlık Departmanı’nın izni gereklidir. Bu izin, hijyen koşullarının ve sağlık standartlarının sağlandığını belgelendirir.
Denetimlerde kontrol edilen unsurlar:
- Gıda güvenliği prosedürleri,
- Temizlik ve sanitasyon düzeni,
- Atık yönetimi,
- Çalışanların sağlık sertifikaları.
Her şehirde Sağlık İzni başvurusu farklı bir birim üzerinden yapılır ve genellikle periyodik denetimlere tabidir.
5. Tabela İzni (Sign Permit)
Amerika’da işyeri tabelaları dahi yerel yönetmeliklerle sıkı şekilde düzenlenmiştir. Bir işletmenin dış cephesine tabela asabilmesi için, ilgili belediyeden veya bina idaresinden Tabela İzni alması gerekir. Bu izin, tabelanın yalnızca estetik açıdan değil, aynı zamanda güvenlik ve şehir planlaması açısından da uygun olup olmadığını denetler.
Bu izin kapsamında;
- tabelanın boyutu ve yüksekliği,
- ışıklandırma özellikleri ile komşu binalarla estetik uyumu gibi unsurlar denetlenir.
İzin alınmadan tabela yerleştirilmesi durumunda ise, işletmeye para cezası uygulanabilir veya tabelayı kaldırmak zorunda kalabilir. Her şehir kendi tabela yönetmeliğine sahiptir ve izinsiz tabela kullanımına ceza uygulanabilir.
6. Çevre İzni (Environmental Permit)
Üretim, kimya, atık yönetimi veya enerjiyle ilgili faaliyet gösteren işletmeler için Environmental Protection Agency (EPA) veya eyalet düzeyinde çevre kurumlarından izin alınması gerekir.
Bu izin:
- Atık su deşarjı,
- Emisyon kontrolü,
- Kimyasal depolama ve bertaraf prosedürleri gibi çevreyle ilgili tüm faaliyetleri kapsar.
7. Yapı ve Yenileme İzni (Building Permit)
İşyeri açmadan önce mekânda yapısal değişiklik, büyük tadilat veya ekipman kurulumu yapılacaksa, Building Permit alınmalıdır.
Bu izin, inşaatın güvenlik standartlarına ve yerel bina yönetmeliklerine uygun yapılmasını sağlar. Yapısal değişiklik izinsiz yapılırsa, hem ceza hem de ruhsat iptali riski vardır.
New York, Los Angeles veya Chicago gibi büyük metropollerde tadilat izin süreçleri çok yavaş ilerleyebilir. Bu şehirlerde, bürokrasiyi hızlandırmak için lisanslı “Expediter” (İş Takipçisi/Hızlandırıcı) adı verilen profesyonellerle çalışmak yaygındır.
8. Mesleki İzinler (Occupational / Professional License)
Bazı meslek dalları için ayrıca profesyonel lisans gerekir.
Örneğin:
- Emlakçılık, sağlık hizmetleri, muhasebe, mimarlık gibi alanlar eyalet bazında lisanslı mesleklerdir.
Bu tür mesleklerde, eyaletin ilgili lisans kurumu (State Licensing Board) tarafından verilen izin olmadan faaliyet göstermek yasaktır.
Amerika’da iş yeri açmak, yalnızca yeri kiralamakla değil, aynı zamanda yerel, eyalet ve federal düzeyde izin ve denetim sürecini tamamlamakla mümkündür. Doğru izinleri almadan faaliyete başlamak, yüksek para cezalarına ve işletme kapanmasına yol açabilir.
Bu nedenle, iş yeri açmadan önce bulunduğunuz eyaletin ve şehrin yönetmeliklerini dikkatle incelemek, bir yerel danışman veya avukat ile süreci yürütmek en doğru yoldur.
Amerika’daki Hukuki Destekçiniz
Onal Gallant Hukuk Bürosu olarak, müvekkillerimize Amerika Birleşik Devletleri’ndeki hukuki süreçlerinde rehberlik ediyoruz. Göçmenlik, ticaret hukuku, Amerika’ya yatırım, fikri mülkiyet ve gayrimenkul hukuku üzerine odaklanan ekibimiz, İngilizce, Türkçe, Arapça, İspanyolca ve Rusça dillerinde akıcı hizmet vermektedir.